Sanalsehir

COGRAFYA

                     DÜNYA'DA  ENLER

 Dünyanın en çok ülke ile sınırı olan ülke: Çin (15 ülke ile sınırı var)

 Dünyanın en yüksek dağı: Everest-Asya

 Dünyanın en büyük yanardağı: Tambora-Endonezya

 Dünyanın en büyük mağarası: Carlsbad Mağarası-New Mexico, ABD

 Dünyanın en soğuk yeri: Vostock II- -89,2 C

 Dünyanın en küçük ülkesi: Vatikan

 Dünyanın en büyük nehri: Nil-Afrika

 Dünyanın en uzun kanalı: Panama kanalı-Panama

 Dünyanın en büyük çölü: Büyük Sahra Çölü-Orta/Kuzey Afrika

 Dünyanın en uzun kesintisiz sınırı: ABD-Kanada sınırı.

 Dünyanın en büyük adası: Grönland-Kuzey Atlantik

 

 -Dünyanın en alçak yerleşim yeri: Calipatria, Kaliforniya, ABD - deniz seviyesinin 54 milimetre Altında


-Dünya, Güneş Sistemi'nin 9 gezegeninden biridir ve Güneş'e olan uzaklığı bakımından 3. Sırada bulunur. Coğrafya'nın asıl konusunu oluşturan Dünya'yı incelemek için bazı kavramların bilinmesi gerekir:
Eksen
Kutup Noktası
Ekvator
Paralel
Meridyen
 Dünya'nın Şekli :
 Dünyanın Şekli ve Boyutları :
Dünya, Kutup Noktaları'nda basık, Ekvator'da şişkindir. Dünya'nın kendisine özgü bu şekline geoid denir. Geoide en yakın geometrik şekil elipsoiddir. Verilen boyutlar "Hayford Elipsoidi" ne aittir.
 Dünya'nın Boyutları
Ekvator yarıçapı = 6.378,4 km
Kutuplar yarıçapı = 6.356,9 km
Ekvator çevresi = 40.076,6 km
Kutuplar çevresi = 40.009,1 km
Pratikte bu uzunluklar yaklaşık olarak alınmaktadır.
 Paralellerin Özellikleri :
  • Ekvator'a paralel uzanırlar
  • Çapları ve uzunlukları Ekvator'dan kutuplara doğru kısalır.
  • Ekvator'dan kutuplara doğru sayısız paralel çizilebilir. Ancak değerlendirme kolaylığı bakımından birer derece aralıklarla çizildikleri varsayılır.
  • Paralellerin 90 tanesi Kuzey Yarım Küre'de, 90 tanesi Güney Yarım Küre'de bulunur.
  • 60. paraleller Dünya'nın küreselliğinden dolayı Ekvator'un yarısı uzunluğundadır.
  • Birbirini izleyen 2 paralel arasındaki uzaklık her yerde yaklaşık 111 km'dir.
UYARI : Dünya'nın geoid şekli nedeniyle 2 paralel arasındaki uzaklık Ekvator'dan kutuplara doğru artar. Örneğin, Ekvator ile 10 (kuzey-güney) enlemleri arasındaki uzaklık 110.596 m iken, 890-900 (kuzey-güney) enlemleri arasındaki uzaklık 110.700 m'dir. Ancak birbirini izleyen 2 paralel arasındaki uzaklık pratikte 111 km olarak kabul edilmiştir.
 Özel Paraleller
Bazı paralellerin yerleri, güneş ışınlarının yere değme açısına bağlı olarak doğa tarafından belirlenmiştir. Bunlar :
Ekvator
Dönenceler
Kutup Daireleri
Kutup Noktaları
 Ekvatorun Özellikleri
  • En uzun paraleldir.
  • Güneşin önünden en hızlı geçen noktaların oluşturduğu paraleldir.
  • 3)         Dünya'nın eksen çevresindeki dönüş hızı   Ekvator'da yaklaşık 1670 km/saat'tir.
  • Güneş ışınlarını 21 Mart ve 23 Eylül'de dik açıyla alır.
  • Yıl boyunca sıcak olduğundan termik alçak basınç kuşağıdır.
  • Yükseltici hava hareketleri görüldüğü için bol yağış alır.
  • Gece ve gündüz süreleri yıl boyunca birbirine eşit ve 12'şer saattir.
 Dönencelerin Özellikleri
  • Yerleri, yer ekseninin eğikliğine bağlı olarak belirlenen Dönenceler, 23027' Kuzey ve Güney paralelleridir.
  • Kuzey Yarım Küre'dekine Yengeç Dönencesi, Güney Yarım Küre'dekine Oğlak dönencesi denir.
  • Orta kuşak ile Tropikal kuşağı birbirinden ayırırlar.
  • Güneş ışınlarının düz zeminlere dik geldiği en son noktalardır.
  • 5. Yengeç Dönencesi 21 Haziran'da, Oğlak   Dönencesi 21 Aralık'ta Güneş ışınlarını dik açı ile alır.
 Kutup Noktalarının Özellikleri
  • 90. Kuzey ve Güney paralelleridir.
  • Güneş ışınlarının düz zeminlere en dar açıyla geldiği yerlerdir.
  • Sürekli soğuk olduğundan kutuplar ve çevresinde yıl boyunca termik yüksek basınç kuşakları oluşur.
  • Aydınlanma çemberinin 21 mart ve 23 Eylül'de teğet geçtiği yerlerdir.
  • Bir yıl içinde 6 ay sürekli gündüz, 6 ay sürekli gece yaşanır.
  • Çizgisel hızın sıfır, yerçekiminin en fazla olduğu yerlerdir.
 Kutup Dairelerinin Özellikleri
  • Yerleri, yer ekseninin eğikliğine bağlı olarak belirlenen Kutup Daireleri, 66033' Kuzey ve Güney paralelleridir.
  • Kutup kuşağı ile Orta kuşağı birbirinden ayırırlar.
  • Aydınlanma çemberinin yıl içinde yer değiştirdiği ve 21 Haziran ile 21 Aralık'ta teğet geçtiği paralellerdir.
  • 21 Haziran'da Kuzey Kutup Dairesi'nde, 21 Aralık'ta Güney Kutup Dairesi'nde 24 saat gündüz yaşanır.
  Meridyenlerin Özellikleri
  • Bir kutuptan diğerine uzanan meridyenler de paraleller gibi sayısızdır. Ancak pratikte her 1 dereceden bir yay geçtiği varsayılarak, 360 tane oldukları kabul edilmiştir.
  • Birbirini izleyen 2 meridyen arasındaki uzaklık Ekvator üzerinde 111 km olarak kabul edilmiştir.
  • Başlangıç meridyeni olarak Londra yakınlarındaki Greenwich kabul edilmiştir.
  • Bir meridyenin, karşıt (anti) meridyeniyle arasında 180 meridyen fark vardır.
UYARI : Meridyen yayları eşit uzunluktadır. Aralarındaki uzaklık Ekvator'dan kutuplara doğru azalır ve tüm meridyenle kutuplarda birleşir.
Birbirini izleyen 2 meridyen arasındaki uzaklık; Ekvator üzerinde 111.322 m. (pratikte 111 km olarak kabul edilmiştir, 45. (Kuzey - Güney) paralellerinde 78.850 m, 90. (Kuzey - Güney) paralellerinde ise 0 m'dir.
 Dünyanın Şekline Bağlı Sonuçlar
  • Dünya'nın geoid şekli nedeniyle, yerçekimi Ekvator'dan kutuplara doğru artar. Dünya, geoid değil de küre şeklinde olsaydı, yerçekimi Dünya'nın her yerinde aynı olurdu.
  • Dünya'nın geoid şekli nedeniyle Ekvator diğer paralellerden ve meridyenlerden daha uzundur. Dünya küre şeklinde olsaydı, Ekvator çevresi (kutupları çevreleyen iki meridyenin uzunluğu) birbirine eşit olurdu.
  • Ekvator çevresi =40.077 km
  • Kutuplar çevresi=40.009 km
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle, ekseni çevresindeki dönüş hızı Ekvator'dan kutuplara doğru azalır. Ekvator üzerindeki noktalar saatte 1666,6 km yol katederken, Kutup Noktaları'nda alınan yol sıfır km olduğu için, eksen çevresindeki dönüş hızı 0 km/saat'tir.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle Kutup Noktaları'nda birleşen meridyen yaylarının uzunluğu birbirine eşittir. Bir kutuptan diğerine uzanan bir meridyen yayının uzunluğu yaklaşık 20.005 km'dir.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle meridyenler arası uzaklık, Ekvator'dan kutuplara doğru azalır ve meridyenler Kutup Noktaları'nda birleşirler.
  • Birbirini izleyen iki meridyen arası uzaklık Ekvator üzerinde 111.322 m iken (pratikte bu uzunluk 111 km kabul edilmiştir), 45. paraleller üzerinde 78.850 m, 90. paralellerde (Kutup Noktaları) 0 m'dir.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle, paralellerin uzunluğu Ekvator'dan kutuplara doğru küçülür. Ekvator en uzun paraleldir. Kutuplarda ise paraleller nokta halini alır.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle aydınlık ve karanlık yarıküreler oluşur. Böylece yeryüzünün bir yarısı gündüzken, diğer yarısında gece yaşanır.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle 21 Mart ve 23 Eylül'de Ekvator'dan kutuplara doğru Güneş ışınlarının yere değme açısı daralır. Bu tarihlerde Ekvator Güneş ışınlarını dik açı ile alır. Bu nedenle yatay düzleme dik duran cisimlerin gölgesi oluşmaz. Kutuplara doğru güneş ışınlarının yere değme açısı daraldığı için cisimlerin gölge boyu uzar.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle güneş ışınlarını yıl boyunca dik ve dike yakın açı ile alan Ekvator'un güneşten aldığı ısı enerjisi daha fazladır. Kutuplara doğru ışınların gelme açısının daralması nedeniyle alınan ısı enerjisi azalır.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle yerden yükseldikçe görülebilen alan genişler.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle termik basınç kuşakları oluşur.
 Termik Basınç Kuşakları
Dünya'nın küreselliği nedeniyle ısınma ve soğumaya bağlı oluşan basınçlara termik basınç denir. Güneş ışınlarını, yıl boyunca dik ve dike yakın açılarla alan Ekvator fazla ısınır. Isınan hava genleşerek yükselir ve basınç düşer. Kutuplar, ışınları dar açı ile aldığından her zaman soğuktur.Soğuk hava ağır olduğu için yere çöker ve basınç yükselir.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle, Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı Kuzey Kutbu'ndan Ekvator'a doğru daralır.       Bu nedenle 60. Kuzey paralelinde 60° açı ile görülen Kutup Yıldızı Güney Kutbu'nda görülmez.
  • Dünya'nın küreselliği nedeniyle hep aynı yönde hareketle başlangıç noktasına ulaşılır. 1519 yılında Macellan tarafından, hep batıya gidilerek çıkış noktasına varılabileceği düşüncesi ile İspanya'nın Cadiz Körfezi'ndeki Sancular Limanı'nda başlatılan ve aynı limanda 1522 yılında son bulan Dünya seyahati ile bu sonuca ulaşılmıştır.
         Dünya’nın Hareketleri
 Dünya’nın Günlük Hareketi (Eksen Çevresindeki Hareketi)
Dünya, batıdan doğuya doğru ekseni çevresindeki dönüşünü 24 saatte tamamlar. Buna 1 Güneş günü denir. Dünya'nın ekseni çevresindeki hareketinin hızı, 2 farklı şekilde ifade edilir.
Çizgisel Hız
Dairesel hareket yapan Yerküre üzerindeki bir noktanın birim zamanda eksen üzerindeki yer değiştirme hızıdır. Çizgisel hız, dünyanın küreselliği nedeniyle Ekvator'da en fazladır, kutuplara doğru azalır.
Açısal Hız
Dairesel hareket yapan Dünya üzerindeki bir noktanın birim zamanda oluşturduğu dönüş açısıdır.
Dünya, ekseni çevresindeki hareketi sırasında 4 dakikada 1 derecelik, 1 saatte 15 derecelik, 24 saatte 360 derecelik dönüş yapar.
Açısal hız, dünya üzerindeki her noktada aynıdır.
UYARI : Dünya kendi ekseni çevresinde,
4 dakikada 10' lik,
1 saatte 150' lik,
24 saatte 360°'lik dönüş yapar.
 Günlük Hareketin Sonuçları
Dünya'nın ekseni çevresindeki dönüşünün etkisiyle,
  • Bir noktaya Güneş ışınlarının gelme açısı ve yatay düzleme dik duran cisimlerin gölge boyları günün saatlerine göre değişir.
  • Güneş ışınları öğle saatinde en büyük açıyla gelir ve en kısa gölgeler oluşur.
  • Gece ve gündüzler birbirini izler.
  • Günlük sıcaklık farkları oluşur.
  • Dünya'nın ekseni çevresindeki dönüşünün etkisiyle, rüzgarlar esme yönlerinden saparlar. Bu sapma, Kuzey Yarım Küre'de esme yönünün sağına, Güney Yarım Küre'de esme yönünün soluna doğrudur.

                 BAŞKENTLER

afganistan
kabil

almanya
berlin

abd washington

angola luanda

arjantin buenos aires

arnavutluk tiran

avustralya canberra

avusturya viyana

azerbeycan bakü

bahamalar nassau

bahreyn manama

bengladeş dakka

barbados bridgetown

belçika brüksel

belize belmopan

bermuda hamilton

bhutan thimbu

birleşik arap e. abudabi

birmanya
rangun

bolivya lapaz

bosna-hersek saraybosna

botswana gaberones

brezilya brazil

brunei bandar seri begawan

bulgaristan sofya

burkina faso
ougadougou

burundi bujumbura

cabo verde
praia

cibuti cibuti

cezayir
cezayir

çad jamena

çeçenistan grozni

çek cumhuriyeti prag

çin halk cumhuriyeti pekin

danimarka kopenhag

dominik cumhuriyeti santa domingo

dominika
roseau

ekvador quito

ekvator ginesi malabo

el salvador san salvador

endonezya jakarta

ermenistan erivan

eritre
asmara

estonya
tallin

etiyopya somali

fas rabat

fiji suva

fildişi sahili abidjan

filipinler manila

finlandiya helsinki

fransa paris

gabon libreville

gambiya banjul

gana akra

gine konakri

guadeloupe basseterre

grenada st. georges

gronland
nuuk

guam
agana

guatemala guatemala

guernesey
saint peter

guyana george town

g. afrika cumhuriyeti cape town pretoria

güney kıbrıs nikosia

güney kore seul

gürcistan tiflis

haiti portau prınce

hırvatistan zagreb

hindistan yeni delhi

hollanda amsterdam

hong kong victoria

honduras tegucigalpa

ırak bağdat

ingiltere londra

iran tahran

s. irlanda dublin

k. irlanda belfast

iskoçya edinburg

ispanya madrid

israil kudüs

isveç stockholm

isviçre bern

italya roma

izlanda reykjavik

jamaika kingston

japonya tokyo

jersey saint heiler

kamerun
yaounde

kamboçya phnompenh

kadana ottowa

katar doha

kazakistan almatı

kenya nairobi

kırgızistan bişkek

kırım sivastopol

kiribati adaları bairiki

kolombiya bogota

komorolar moroni

kongo brazzaville

kostarika san jose

kuveyt kuveyt

kuzey kıbrıs lefkoşa

kuzey kore pyanyang

küba havana

laos vientiane

leshoto maseru

letonya riga

liberya monrovia

libya trablus

liechtenstein vaduz

litvanya vilnius

lübnan beyrut

lüksemburg lüksemburg

macaristan budapeşte

macao macau

madagaskar antananarivo

makedonya üsküp

malavi lilongve

maldivler male

mali bamako

malezya kualalumpur

malta valetta

martinik fort de france

mauritius port louis

mayotte mamoudzou

meksika
mexıco cıty

mısır kahire

mikronezya federe d. kolonia

moğolistan ulanbator

moldova kişinev

moritanya nuakut

mozambik maputo

namibya windhoek

nauru yaren

nepal katmandu

nijer niamey

nijerya lagos

nikaragua managua

norveç oslo

orta afrika c. bangui

özbekistan
taşkent

pakistan
islamabad

panama panama city

papua yeni ginesi port moresby

paraguay asuncion

peru lima

polinezya papeete

polonya varşova

portekiz lizbon

porto riko san juan

reunion saint denis

romanya bükreş

ruanda kigali

rusya(beyaz) minsk

rusya federasyonu moskova

sardinya adası cagliari

saint kids
basseterre

santa lucia castries

saint vincent kingstown

samoa apia

san marino san marino

sao taome sao toeme

senegal dakar

seyşeller victoria

sırbistan belgrad

sierra leone freetown

singapur singapur

slovakya bratislava

slovenya lubiyana

solomon adaları honiara

somali mogadişu

sri lanka colombo

sudan hartum

surinam paramaribo

suriye şam

suudi arabistan riyad

svaziland mbabane-lobamba

şili santiago

tacikistan duşanbe

tanzanya dodoma